انتشارات معروف “دار الحرم للنشر والتوزیع” در قاهره مصر کتاب: نظریة فنّ البیان البلاغیة دکتر خاقانی را به شکل رنگی منتشر کرد.
خلاصۀ این نظریه:
- بلاغت کلاسیک زبان عربی که با کتاب مفتاح العلوم سکّاکی 700 سال است یکه تاز دانشگاه ها و حوزه های علمی جهان اسلام بوده است در مواجهه با مکاتب جدید ادبی و نقد ادبی و بروز گونه های ادبی تازه ای که در زمان سکاکی نبوده رنگ باخته، و توانایی تحلیل زیبایی شناختی متون ادبی را ندارد. بلاغت کلاسیک در غرب نیز مدت هاست کلا حذف و مرگ آن اعلام شده است.
- نظریه پردازی های اخیر بزرگان بلاغت عربی (از جمله امین خولی، احمد شایب، ازهر زناد، خلیل کفوری، سعد مصلوح و…..) نتوانسته است نظريه ای منسجم و قابل دفاع به عنوان جایگزین منظومه بلاغی سکاکی (با شعبه های معانی، بیان و بدیع) به وجود آورد.
- نظريه بلاغی فنّ بیان دکتر محمد خاقانی اصفهانی تنها نظريه ایرانی حوزه زبان و ادبیات عربی است که می تواند تدریس بلاغت را در ایران و کشورهای عربی و اسلامی متحول کند.
- این نظریه ثابت کرده است که زیبایی های متن ادبی تصویری همتراز زیبایی های نظام آفرینش است و درجات زیبایی لفظ و کمال معنا همتراز با مراتب هفتگانه جهان است.
- هفت اصل این نظریه برای تبیین زیرساخت های فلسفی: (تنزیل، ترفیع، تشکیک، تسبیع، تجمیع، تفریق و توصیل)
- هفت قاعده این نظریه برای بهره وری از آخرین رهیافت های زبانشناسی و نقد ادبی: (مجالات، مقامات، مسارات، مساحات، مقاطع، مظاهر و مراتب)
- دو باب این نظریه برای دانش بلاغت (فنّ بیان): (جمال الفاظ و کمال معانی)
- درجات زیبایی لفظ (جمال الفاظ) در این نظریه عبارتند از: تنافر، تقارب، تلاؤم، توازن، تجانس، تناغم، و تناسب.
- طبقات کمال معنا عبارتند از: تناقض، تضاد، تجاور، تقارن، تشابه، تبادل، و تظاهر.
بروندادهای این نظریه تا کنون:
- کتاب: البلاغة الجدیدة. منشورات منظمة سمت. 1396 ه.ش.[1]
- کتاب: فنّ بیان (بلاغت عصر جدید). نشر جامعة باقر العلوم. 1400[2]
- تقریر نظرية بلاغی فنّ بیان. المقدّم في جلسات الکرسي التنظيري.
- کتاب: نظریة فن البیان البلاغیة از انتشارات دار الحرم للنشر والتوزیع – قاهره – مصر – 2026.
- کتاب: نظریة فن البیان البلاغیة از انتشارات بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی – 1405.
- “السبع المثاني” من منظور “نظرية فنّ البیان البلاغية”. مجلة دراسات في اللغة العربية وآدابها. السنة 14، العدد 38 ، فبراير 2024، الصفحة 31- تا 62https://doi.org/10.22075/lasem.2024.32270.1402
- “نظرية فنّ البیان البلاغية” في التعاطي مع اللسانيات الجدیدة . مجلة آداب ذي قار. جلد 3 شماره 45. 2024. صص: 1-23
- نظرية “فنّ البیان” البلاغية؛ من جمال الخلق إلی جمال النصّ. مجلة انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی. دوره 20 شماره 71، شهریور 1403؛ سپتامبر 2024. صص: 1-30. https://doi.org/10.22034/iaall.2023.423108.2851
- القرآن الکریم؛ کلاماً وکتاباً، دراسة في ضوء “نظرية فنّ البیان البلاغية”. مجلة مداد الآداب عراق. 2024. مجلد 14 شماره 36. صص: 127-166. https://doi.org/10.58564/ma.v14i36.1525
- البنية القوس قزحية للجماليات الشفهية في النص الأدبي بناء علی “نظرية فنّ البیان البلاغية”. مجله اللغة العربية وآدابها دانشگاه کوفه. مجلد 1 شماره 40. 2024 صص: 98-124. https://doi.org/10.36318/jall/2025/v1.i40.16931
- البنية القوس قزحية لکمال المعاني في النص الأدبي بناء علی “نظرية فنّ البیان البلاغية”. مجله نقد ادب عربی دانشگاه شهید بهشتی. سال 15 شماره 2 (29). پاییز و زمستان 1403. صص: 163-179. 48308/jalc.2025.238387.1370
- بلاغة السکاکي حسب نظرية فن البیان البلاغية. مجلة الدراسات الأدبية دانشگاه لبنان. دوره 54. شماره 108. صص:12-42. زمستان 1403. فوریه 2025. 22034/lits.2024.470127.1083
- تحليل زبانشناختي دوگانه ي قرآن و فرقان بر اساس ”نظريه بلاغي فن بيان”. مقاله ارائه شده در كنگره بين المللي قرآن و علم. دانشگاه تهران. 30/2/1403
- منطلقات نظرية فنّ البیان البلاغیة. المؤتمر الدولي الأول حول اتجاهات الدراسات الحديثة في اللغة والأدب العربي. 4-5 سپتامبر 2024، قسم اللغة العربية ، جامعة داكا، بنغلادش.[3]
- نظرية فنّ البيان البلاغية؛ آفاق وأبعاد. المــؤتمر الدولي السادس لقسم اللغة العربیة کلیة التربیة القرنة/جامعة البصرة: 26و27/11/2025
[1] . http://samta.samt.ac.ir/content/14901/
[2]. https://arabiciran.ir/content/687/
[3] . https://du.ac.bd/webPost/8/21177
https://drive.google.com/file/d/1FvJM-qKoVK8BQ5AUbuwxGGJoxVIjT6TB/view?pli=1